Mantık felsefenin önemli bir parçası. Bana göre mantık, bilgilerde ve söylemlerdeki saçmalıkları bulmaya, böylece doğruya ulaşmaya yarar.  Buradaki “Doğru” yalan ve saptırmaların etkisinde olmayan anlamındadır.

Günümüzde eksikliğini en çok çektiğimiz şeylerden biri mantık. Çünkü yalan ve saptırmalar tüm dünyada tarihin hiçbir döneminde bu kadar artmamıştı. Ama elimizde yukarıda bahsettiğim bilgi ve söylemlerin içeriğini kontrol edebileceğimiz bir mantık yok. Bunun nedeni geçmişte filozofların işin formel yönü üzerinde durup, onu bilim olarak kabul etmeleri.

Mantığın formel yönden incelenmesi Klasik Mantık da dediğimiz Aristoteles’in eseri Organon ile başlamıştır. Organon “Alet” anlamına gelmektedir. Aletler bir şey yapmaya yarar. Bir alet amaç değil, araçtır. Keza uzun bir süre Aristoteles üzerinden ilerleyen mantık daha sonra iyice formelleştirilerek Modern Mantığa evrildi.

Kant, Mantığı formel yönden kullanmanın yeterli olmadığını farketti. Ancak ortaya koymaya çalıştığı, mantığı içerik açısından da inceleyen Transendental Mantığı o kadar karmaşık anlattı ki, bugün bile filozoflar ne demek istediğini tartışıp duruyorlar. Oysa ne bu tartışmalar, ne de geliştirilen modern mantık, günümüz insanının ihiyacını karşılamıyor.

Formel mantık olsa olsa doğruya ulaşmanın son safhasındaki ispatlayıcı görevini görür. Yani Aristoteles’in bahsettiği gibi alet işlevini. Oysa o safhaya ulaşabilmek için yapılması gerekenler var. Bunlar da sorgulamalardır. Bir bilginin içeriğinin doğruluğunu sorgulayabilmek için de mantığa ihtiyaç var.

Bir resim gördüğümüzü varsayalım. Resimde arkadaşımız Antalya’da denize girdiğini söylesin. Bunun doğru olup olmamasının büyük ihtimalle hayati bir önemi olmaz. Ama biz yine de o resmi sorgulayabilmeliyiz.

Geçen hafta arkadaşımızı traşlı görmüşsek ve resimde en az 3 haftalık sakallıysa. Önce bunu tespit etmeli, sonra formel mantık ile ispatlamalıyız.

Ahmet geçen hafta traşlıdır.
Ahmet resimde 3 haftalık sakallıdır.
Bir haftada 3 haftalık sakal uzamaz.
O halde resim bu haftanın değildir.

Bu önermeler çok daha güzel kurulabilir. Aralara farklı önermeler konulabilir. Ama dediğim gibi bu son aşamadır. Eğer diğer filozoflar gibi bu önermeler ile uğraşmaya kalkarsak, traş olayını sorgulayamaz ve bu aşamaya hiç gelemeyiz.

Peki diyelim ki, Ahmet fotoğrafta geçen hafta gördüğümüz gibi traşlı. Sorgulamamız bitti mi ? Tabi ki bitmedi.

Aralık ayında olsaydık ve fotoğrafta Ahmet’in arkasında bir sürü insanın denize girip güneşlendiğini görseydik ? Aralık ayında insanlar Antalya’da denize girip, güneşlenebiliyor mu ?

Dikkat edilirse bu sorular hep içerikle ilgili. İşte basit bir resmi bile bunun gibi bir sürü yönden sorgulayabilmemiz lazım. Ancak bu sorgulamalardan sonra formel mantık kullanabiliriz.

Her içeriğin sorgulanması gereken farklı unsurları vardır. İnşallah ileride bu sorgulamaları bir sisteme oturtacağım.