‘Doğru” üzerine yazarken ara ara belirttiğim çok önemli bir şey var : Standartlaştırma Kaynakları. Bu kaynaklar geçmişte çok az ve kısıtlı alanlarda olduğu için görecelilik o dönemlerde çok yüksekti. Oysa günümüzde bu kaynaklar çok yaygın. Ancak yine de ”Doğru”nun bütün çeşitlerini etkileyemiyor. Bu yazımda “Standartlaştırma Kaynakları” konusunu biraz daha açmak istiyorum.

“Standart” sözcüğü Türk Dil Kurumu’nun sözlüğüne göre “Örnek veya temel olarak alınabilen, ölçün, ölçünlü, tek biçim…” olarak açıklanıyor. Bu durumda “Standartlaştırma” sözcüğü de “Örnek ve temel haline getirme” olarak açıklanabilir. Ve bunu yapan çeşitli unsurlara da “Standartlaştırma Kaynakları” diyebiliriz.

Çeşitli unsurlar dememin sebebi, standartlaştırma kaynaklarının farklı türlerde olması. Bir insan da olabileceği gibi, bir kitap ve bir saat de standartlaştırma kaynağıdır. Hatta “Standart” sözcüğünün anlamına baktığım Türk Dil Kurumunun internet sitesi de…

Şu halde şöyle bir tarif yapabilirim. Standartlaştırma Kaynakları : Çeşitli alanlarda, ilgililerin ulaşabildikleri, tek biçim haline getirilen bilgilerin dayandığı insan, kurum ya da ölçüm aletlerinin genel adıdır.

Standartlaştırma kaynakları Evrensel, Bölgesel veya Grupsal olabilir.

Evrensel standartlaştırma kaynakları dünyanın her yerinde kabul edilen kaynaklardır. Elbette bazı bölgesel istisnalar olabilir. Mesela “Saat” böyle bir kaynaktır. Dünyanın her yerinde günün 24’e bölünmüş halidir. Ve ülkeler belli bir düzen içerisinde bölgesel olarak kendi ülkelerindeki saati belirlemiştir. “Saat” ve çeşitli dillerdeki karşılıklarını söylediğimizde dünyadaki herkes aynı şeyi anlar. Keza saati gösteren aletler dünyanın her yerinde aynı prensiplerle çalışır. Ve bu bir Evrensel doğru haline gelmiştir.

“Saat ve çeşitli dillerdeki karşılıkları” dedim. “Saat” sözcüğü Türkçe bir sözcüktür. Türkiye sınırlarında ve Türkçe bilenler tarafından doğru olarak anlaşılır. Ancak bir İngiliz için bir anlam ifade etmez. Onların anlayabilmesi için İngilizce karşılığını kullanmak gerekir. Türkçe kelimelerin tüm Türkçe bilenler tarafından aynı şekilde anlaşılması ve kullanılmasını sağlamak için Türk Dil Kurumu vardır. Bu kurum da Bölgesel gibi görünmesine karşılık, dünya üzerindeki bir dilin standartlarını belirlediği için Evrensel bir standartlaştırma kaynağıdır.
Peki Bölgesel standartlaştırma kaynakları nelerdir ? Buna en güzel örnek ülkelerin yasama organlarıdır. Türkiye’de yasaları Türkiye Büyük Millet Meclisi yapar. Bu yasalar Türkiye sınırları içinde geçerlidir. Mesela Türkiye sınırları içinde gece 22:00’den sonra içki satışı yasaktır. Buna Türkiye sınırları içindeki herkes uymak zorundadır. Uymayanlar “Yanlış” yapmış olurlar.

Protagoras’ın yaşadığı dönemde şehir devletleri vardı. Her şehrin kendine has bir yönetimi vardı. Bu bazı devletlerde bir kurul, bazılarında doğrudan halk, bazılarında ise bir diktatördü. Bir diktatörün kuralları koyduğu bir devlette yasalar konusunda standartlaştırma kaynağı bizzat diktatördür. Diktatörün emri altındaki her yerde onun koyduğu yasalar geçerlidir

Bir de Grupsal standartlaştırma kaynakları vardır. Toplumsal yaşam içerisinde insanlar çeşitli gruplara üyedir. Bu gruplar aile gibi birkaç kişiden oluştuğu gibi, din gibi milyarlarca kişiden de oluşabilir. Bütün bu grupların bazı standartlaştırma kaynakları vardır. Bir dinin standatlaştırma kaynakları, o dinin kutsal kitaplarıdır. Dinin mensupları bu kutsal kitaplarda yazanları “Doğru” olarak kabul eder, emir ve yasaklara uymaya çalışırlar.

Çeşitli alanlarda o alanın uzmanı olduğu bilinenler, kişisel olarak sözü dinlenen kanaat önderleri ve yöneticiler de birer standartlaştırma kaynağıdır. İş yerlerinde kuralları yöneticiler belirler. Günümüzde doktorlar hala binlerce yıl önce yaşamış Hipokrat’ın temelini attığı şekilde yemin eder.

Standartlaştırma kaynakları yukarıda açıkladığım gibi çeşitli büyüklükte etki alanlarına sahiptir. Standartlaştırma kaynakları ancak kabul edildikleri yer ve kişiler tarafından geçerli sayılırlar. Mesela uzunluk ölçüleri için geçerli standartlar Amerika ve Fransa’da farklıdır. Ancak ülkeler farklı standartları kabul etseler de günümüzde bilgi çok hızlı yayıldığı ve ulaşması çok kolay olduğu için bu fazla bir sorun oluşturmaz. Çeşitli ölçekler vasıtasıyla uzunluk ölçüleri kolayca birbirine çevrilebilir.

Bölgelerin ve Grupların kendi standartlaştırma kaynakları olması ve insanların toplumsal yaşam içinde birden fazla gruba dahil olması standartlaştırma ile ilgili bazı sorunların oluşmasına yol açar. Bunları daha sonra inceleyeceğim.