Epimenides’in bir sözü var. Tüm Giritliler yalancıdır. Epimenides bunu bu şekilde mi, söylemiş, yoksa bir çeviri hatası mı var bilemiyorum. Ama bu sözün bir paradoks oluşurduğu söyleniyor. Çünkü Epimenides de Giritli !

Paradoks Klasik Mantığa göre şu şekilde oluşuyor. Epimenides bir Giritli olduğu için, söylediği söz doğru ise kendisi de bir Yalancı olmuş oluyor. Bu durumda Epimenides’in doğru söylemiş olması bir paradoks oluşturuyor. Öte yandan Epimenides yalan söylemişse, bu durumda Giritliler doğrucu olmuş oluyor, ama doğrucu Epimenides yalan söylemiş oluyor.

Oysa Sorgulama Mantığı ile baktığımızda ortada bir paradoks yok. Çünkü paradoks olması için “Yalancılar’ın her söyledikleri yalandır.” önermesini doğru kabul etmemiz gerekiyor. Eğer bu önermeyi doğru kabul etmezsek, “Yalancı” tanımını sık veya önemli konularda yalan söyleyen kişilerle sınırlandırmamız gerekir. Bu durumda bir yalancı, pekala bir konuda doğru söylüyor olabilir.

Epimenides’e dönersek. “Tüm Giritliler Yalancıdır.” dediğinde, kendisi de Giritli olduğundan kendisinin de yalancı olduğunu vurgulamıştır. Ama bunu söylerken bir yalancı olarak, doğruyu söylüyor olabilir. Bu konuda doğru söylemiş olması, onun yalancı olduğu gerçeğini değiştirmez.

Keza diğer ihtimale yani Epimenides’in “Tüm Giritliler Yalancıdır.” önermesinin yalan olduğunu düşünürsek. Bu durumda Epimenides dahil bütün Giritliler aslında doğrucu olur. Peki Epimenides bir doğrucu olarak bu yalanı neden söylemiştir ? Belki de kızgın olduğu bir anda azından çıkmıştır. Bir yalan söylemiş olması, bir insanı “yalancı” yapar mı ? Bence yapmaz.

Diğer yandan “Yalancıların her söyledikleri yalandır.” önermesini doğru kabul etme ihtimalimiz var mı ? Böyle bir ihtimal olamaz. Evet bütün insanlar zaman zaman yalan söylerler. Bazı insanlar ise daha fazla ve önemli konularda yalan söyledikleri için “Yalancı” olarak anılabilirler. Ama bu bir insanın her söylediğinin yalan veya bir insanın her söylediğinin doğru olduğu anlamına gelmez.

Peki, Epimenides ne söylese bir paradoks olurdu ? Epimenides “Tüm Giritlilerin her söyledikleri yalandır.” gibi iddialı bir cümle kurmuş olsaydı. O zaman bir Giritli olarak söylediğinin de yalan olduğunu vurguladığından bir paradoks oluşabilirdi.

O zaman da yine Sorgulama Mantığına göre, böyle bir iddialı bir cümleyi söyleyene Yalancı der geçilirdi. Ve bu Yalancılık Tüm Giritlileri değil, sadece Epimenides’i bağlardı.

İşte Klasik Mantık ile Sorgulama Mantığı arasındaki fark bu. Birinde kelimeleri ve olabilecekleri sorgulamadan doğrudan cümle üzerinde duruluyor. Diğerinde ise her kelime ve olasılık sorgulanarak inceleniyor.