Adam Smith piyasaları düzenleyen bir görünmez elden bahseder. Onun kitabını okuyan çok az kişi bu görünmez elin ne olduğunu anlamıştır. Bu görünmez el; açlık ve ölümdür. Adam Smith’in yaşadığı dönemde açlık ve ölüm çok normal karşılanan bir şeydi. Buna itiraz eden en önemli isim ise birkaç çocuğunu açlıktan kaybeden Karl Marx oldu.

Günümüzde ise insanların açlıktan ölmesi normal sayılmıyor. Bunun yaşandığı devletler hala var. Ama bunlar geri kalmış devletler olarak görülüyorlar. Bütün dünya kampanyalarla oralardaki açlığı dindirmeye çalışıyor. Hal böyle iken, gelişmiş bir ülkede milyonlarca insanın açlıktan ölmesi, kabul edilebilir mi ?

Ama bu durum, eğer mevcut ekonomik sistemler değişmez ve teknoloji ilerlemeye devam ederse, olabilecek bir şey. Hem de çok kısa bir süre sonra.

İnternetin kuralları, gerçek hayattaki kurallardan çok farklı. İnternet ortamında şirketler çok kısa bir sürede bütün dünyada tekel haline gelebiliyorlar. Google, Instagram, Facebook, Twitter, Whats app hatta Windows neredeyse tekel durumda ve artık birbirlerini almaya başladılar. Çünkü her insan en iyisini kullanmak istiyor ve internet ortamında en iyiye ulaşmak ile daha kötüye ulaşmak aynı zahmeti gerektiriyor.

İnternetten satın aldığımız bir ürün ise, dünyanın neresinde olursa olsun, kısa sürede elimize ulaşabiliyor. Bu durumda aynı ürün için tek bir kriter kalıyor, fiyat ! Günümüzde almayı düşündüğümüz ürün belli ise, yapmamız gereken tek şey internette o ürünü en ucuza satan güvenilir bir siteden alışveriş yapmak ve beklemek. Dükkan dükkan gezmemize gerek yok. Bir çok sitedeki fiyatı kısa sürede kıyaslayabiliyoruz.

Bu da internetten satış yapan sitelerin, birbirini takip etmelerine ve en uygun fiyatı verebilmek için kar marjlarını düşürmelerine neden oluyor. Onlar kar marjını düşürürken, olan aynı ürünü dükkan açıp kira ödeyerek satmaya çalışanlara oluyor. İnsanlar dükkan dükkan dolaşıp, pahalıya ürün almaktansa, internetten ürünü daha ucuza ayaklarına getirtiyor. Ve internet üzerinden ticaret arttıkça bu durum internet dışı piyasayı daha çok etkiliyor.

Sonuç ne mi olacak ? Yukarıdaki internet şirketlerini örnek verdiğim gibi, Ticaretin de kontrolü internet üzerinden iş yapan birkaç kuvvetli firmaya geçecek! Çünkü internet üzerindeki yoğun rekabet, bir süre sonra bir çok oyuncuyu devre dışı bıraktırıp, en kuvvetli birkaç tanenin kalmasını sağlayacaktır.

Sadece Ticaret mi tehlikede ? Üretim ve Hizmet sektörü de robot ve akıllı makinelerin tehdidi altında. Japonya’da robotların çalıştığı bir otel hizmete girdi bile. Üretim yapan firmalar da gittikçe daha fazla makineleşiyor ve eskiden binlerce işçinin yaptığı işleri sadece birkaç işçinin denetimindeki makinelere yaptırıyorlar. Haliyle binlerce işçi artık çalışmıyor.

Peki Ticaret, Sanayi ve Hizmet sektörlerinde çalışamayan insanlar nasıl para kazanacaklar ? İşte bahsettiğim açlık ve ölüm buradan doğacak. Para kazanamayan, geliri olmayan insanlar, aç kalma tehlikesi altına girecekler. Ve böyle durumlarda insanlar sadece açlıktan ölmezler. Adam Smith’in de belirttiği gibi, aç kalan insanlar, kalmayanları da tehdit altında bırakırlar.
Keza parasız insanlar, üretilen malları da alamaz. Yani firmalar yanlarında fazla eleman çalıştırmamanın bedelini, ürettikleri mal ve hizmetleri satacak kimse bulamayarak öderler.

Kapitalizm devletlerin değil, şirketlerin kontrolündeki bir şeydir. Her şirket kendi çıkarlarını ve karını düşünür. Ve rekabetlerini sürdürebilmek ve karlarını arttırabilmek için uğraşılar. Robotlaşma ve internet firmaya yarar sağladığı sürece, firmalar bundan vazgeçemez veya görmezden gelemez. Aksi takdirde rakiplerinin gerisinde kalır ve bir süre sonra varlığı son bulur.

O halde firmaların kendi kendilerini kontrol altına alarak, insanlara iş sağlamaları mantıklı bir beklenti olamaz. Bütün firmalar için koşulları eşit hale getirmek ve hem rekabetin sürmesini sağlamak, hem de insanların aç kalmasını önlemek gerekmektedir. Bunu da ancak devletler yapabilir.

Gelecekte bir devletin en önemli işlevi, vatandaşlarını korumak olacaktır. Bu korumayı da en başta, onların açlıktan ölmesini önleyecek düzenlemeleri yaparak sağlayabilir. Ve bu düzenlemeler yapıldığında bugünkü bir çok ekonomik tanım, farklı şekilde algılanacaktır.