Yukarıdaki soru bir tartışma grubunda soruldu. Ve ne yazık ki çok farklı cevaplar alındı. Farklı cevapların olması, cevabın tek olduğu bir durumda, hatalı bakış açıları olduğunu gösterir. Bu yüzden yazık.

Bu sorunun tek bir doğru cevabı var. Ve o doğru cevabı bulmak için, sanıldığının aksine matematik bilgisinden çok, felsefe ve mantık bilgisi gerekiyor. Matematik bilgisi ile 100’den 5’i çıkarabiliyor veya 95 ile 100’ü toplayabiliyoruz. Ama bu yaptığımız işlemlerin sonucunun doğru olması, işlemin doğru olduğu anlamına gelmiyor.

Maalesef yukarıda bahsettiğim yanlış sonuçlar da, hangi işlemleri yapmaları gerektiğini bilemeyenlerden kaynaklanıyor.

Şimdi bu soruyu tane tane anlatarak çözelim.
Müşteri elinde sahte 100 TL ile geliyor. Parayı Bakkala vererek 5 TL’lik sigara istiyor.

Bakkal parayı kasasına hiç koymadan pastaneye gönderiyor.

Pastaneci parayı bozuyor. Yani sahte 100 TL’ye karşı gerçek 100 TL veriyor. Bu noktada Pastanecinin zararı 100 TL.

Bozulan para Bakkala geri geliyor. Bakkal 95 TL’yi Müşteriye veriyor. 5 TL’yi kasasına koyuyor. Alışveriş tamamlandı. Müşteri sahte 100 TL’sine karşılık 95 TL gerçek para ve Bir paket Sigara aldı. Yani müşterinin karı bu.

Şimdi hassas bir durum var. Bakkal bu alışverişten zarar etti mi ? Hayır ! Tam tersi Bakkal şu anda karda. Ticaretin gereği olarak muhtemelen daha ucuza, “hadi 4 TL diyelim” aldığı sigarayı pastaneden gelen 5 TL gerçek paraya sattı. Yani Bakkal 1 TL karda diyebiliriz.

Yani Pastanecinin sahte parayı farketmediği durumda, olay şu :
Bakkal sigara satışından dolayı 1 TL karda.
Müşteri 95 TL ve 1 Paket Sigara karda.
Pastaneci 100 TL zararda.

İşte çoğu insanın kafasını karıştıran durum. Pastaneci paranın sahte olduğunu farkediyor ve Bakkala geri getiriyor. Bakkal sahte parayı alıp, gerçek para veriyor.

Şimdi ne oldu ?

Pastaneci 100 TL zararını giderdi. Gerçek 100 TL’ye karşılık, bozuk gerçek 100 TL vermiş oldu.

Peki ya Bakkal ? Bakkalın cebinden birden bire 100 TL çıkmış oldu. Sigara satışından dolayı 1 TL kardaydı. Ama aniden 100 TL ilave bir zarar geldi.

Şimdi burada Bakkalın zararının 100 TL olduğunu söylemek doğru değil. Çünkü Bakkalın gerçek para ile yaptığı bir sigara satışı var. Sigaranın alış fiyatının 4 TL olduğunu ben varsaydım. Ama farklı bir rakam da olabilir.

O halde Bakkalın zararı ile ilgili söylenebilecek en doğru şey, Müşteriye verdiği 95 TL ve 1 Paket Sigara olduğudur.

Zaten kar ile zarar eşit olmalıdır. Yani Müşteri bu işten ne kadar karlı çıktıysa, birileri de aynı miktarda zararlı çıkmalıdır. Pastacı zararda olmadığına göre, zararda olan Bakkaldır.

Şimdi diyeceksiniz ki, madem kar ile zarar eşit olmalı, o halde Müşteri 5 TL verip sigara aldığında, Bakkalın karda olduğunu nasıl varsaydın ? Bu işte zararlı olan kimdi ? İşte bu ticaret hayatının bir gereğidir. Bakkalın karından dolayı zararlı olan Müşteridir. Çünkü Müşteri, Bakkalın daha ucuza kendine aldığı ürüne, satış fiyatı ile arasındaki fark kadar daha fazla para vermiştir. O yüzden Müşterinin 100 TL karda olduğunu söylemedim. 95 TL ve 1 Paket Sigara dedim.

Yukarıdaki soruyu doğru cevaplayabilecek kadar ayrıntılı düşünemezsek, bize alışverişlerimizde çeşitli yollarla gelen ilave maliyetler sebebi ile uğradığımız zararları görmemiz de mümkün olmaz. Bu yüzden Felsefe bize günlük hayatımızda lazımdır.