Konuyla ilgili bir önceki yazımda, bir arkadaşın basit bir cümlesinin doğruluğunu sorgulamıştım. Ancak sorgulanması gereken tek şey duyduğumuz veya okuduğumuz cümleler değildir. Bazen cümlelerle anlatılmayan şeylerin de sorgulanması gerekir.

İnsanın bilgi edinmesinin çeşitli yolları vardır. Duyu organlarımız aracığı ile aldığımız her türlü bilgi doğru veya yanlış olabilir. Yani bütün bu bilgiler sorgulanabilir. Burnumuza gelen yanık kokusu, mangaldan da gelebilir, yanan bir evden de. Gözümüz kapalıyken hissettiğimiz esinti, rüzgar da olabilir, vantilatör de. Ve özellikle gördüklerimiz, anladığımızdan çok daha farklı gerçekler içerebilir.

Günümüzde seslerin ve görüntülerin dijital hale gelmesi ve bunların bazı bilgisayar programları yardımı ile değiştirilebilmeleri, ortaya çok fazla sahte ve yapay içerik çıkmasına sebep olmaktadır. Bu içerikler, eğlence amacıyla kullanılabildikleri gibi, insanları yanlış yönlendirmek amacıyla da kullanılmaktadır.

Eğer gördüğümüz bir fotoğraf, bizi yönlendirebilecek bazı bilgiler taşıdığı iddiasındaysa, doğruluğu mutlaka sorgulanmalıdır. Ama nasıl ? Elbette gördüğümüz bir resme soru sorup cevap alma imkanımız yoktur. Ama varsa resmin sahibini sorgulayabiliriz. İşin içine fotoğraf girdiğinde yapılacak sorgulama çok farklı şeyler içerebilir. Bu sebeple öncelikle, sahibini sorgulayabileceğimiz bir örnek üzerinde durmak istiyorum.

Bir arkadaşımızın bize bu fotoğrafı gösterip “Çin seddine gittiğini” söylediğini düşünelim.

Bir önceki sorgulamamda bazı temel noktalar saptamıştık. Zaman, mekan, kişi, araç. Şimdi bunları bu resmi sorgulamada kullanabilir miyiz. Yeni neler ekleyebiliriz.

Önce kişi : Resimdeki kişi gerçekten arkadaşımız mı ? Evet arkadaşımız.

Mekan : Çin seddi nerede ? Çin’de ! Peki arkadaşımız hiç Çin’e gitti mi ? Çin’e gitmediyse, bu fotoğrafı çektirmiş olması da imkansız.  Evet gitti.

Zaman : Arkadaşımız Çin’e gittiği zaman, resimdeki yaşında mıydı ? Eğer arkadaşımız sadece bir kere 6 yaşında iken Çin’e gitmişse, resimde 6 yaşında olması gerekir. Yok arkadaşımız daha yeni Çin’e gitmiş.

Araç : Resimdeki yer gerçekten Çin Seddi mi ? İşte bunu daha önce gidip Çin Seddi’ni görmediysek, ancak Çin Seddi’nin başka fotoğraflarını bularak kontrol edebiliriz. Evet burası Çin Seddi.

Bu sorgulamaları yaptık cevaplarımız tutarlı. Ama acaba bu cevaplar bu fotoğrafın doğruluğunu gösteriyor mu ? Hayır. Daha başka incelemeler yapmamız gerekiyor.

Resimde bir anormallik var mı ? Resimde birden fazla anormallik var.
Öncelikle sizce de arkadaşımız Çin Seddi’ne göre biraz büyük değil mi ? Ya Çin Seddi çok küçük, ya arkadaşımız bir dev !
Aslında arka planda görülen diğer insanlar ile surların oranından arkadaşımızın olması gerektiği boyu kıyaslayabilirsiniz.

Peki sizce de arkadaşımız bulunduğu ortama göre biraz soluk renkli değil mi ? Kesinlikle soluk ve uyumsuz.

Aslında bu iki uyumsuzluk ilk bakışta resmin sahteliğini gösteriyor. Ama dediğim gibi resimler için yapılacak bir sorgulama çok farklı konular içerebilir. Yine de en azından bir kaç yeni nokta elde ettik. Renk uyumu ve boy uyumu.